Ngày thường bàn thờ chỉ có bát hương, đôi đèn, kỷ chén nước. Tới Tết thì thêm hoa, thêm mâm quả, thêm bánh, thêm mâm cỗ — chỗ vốn rộng rãi tự nhiên chật.
Bày sao cho đủ mà nhìn vẫn gọn, đó mới là chuyện khó. Bài này nói cách bày, và mấy chỗ hay bày lệch.
Bàn thờ ngày Tết thường có gì
Phần cố định, ngày nào cũng có:
- Bát hương ở giữa
- Đôi đèn hoặc đôi chân nến hai bên
- Kỷ chén nước
- Lọ hoa
- Mâm bồng
Phần thêm cho mấy ngày Tết:
- Mâm ngũ quả — bày gì thì tuỳ miền
- Hoa tươi mới cắm — chọn hoa nào bền tới hết Tết
- Cặp bánh chưng hoặc bánh tét
- Mâm cỗ vào những ngày có cúng cơm
- Trầu cau, trà, rượu
- Có nhà thêm cặp dưa hấu dán chữ đỏ đặt dưới đất hai bên, hoặc cây mía dựng cạnh bàn thờ
Mía dựng hai bên là tục quen ở một số vùng miền Bắc và miền Trung, trong Nam ít thấy hơn. Nhà nào có thì cứ giữ.
Nguyên tắc bày cho dễ nhìn
Không có sơ đồ nào đúng cho mọi bàn thờ, vì bàn to bàn nhỏ khác nhau. Nhưng có mấy điều làm theo thì hiếm khi sai:
Bát hương giữ nguyên chỗ giữa, không xê dịch. Mọi thứ khác bày quanh nó.
Cân đối hai bên. Đôi đèn một cặp, lọ hoa và mâm quả chia hai phía. Đừng dồn hết đồ về một bên rồi bên kia trống hoác.
Có câu quen thuộc "Đông bình Tây quả" — bình hoa một bên, mâm quả bên kia. Mỗi nhà đặt bàn thờ một hướng nên hướng nào là Đông thì khác nhau; cách dễ nhất là cứ hoa một bên, quả một bên, nhìn vào thấy cân là được.
Đồ cao ra sau, đồ thấp ra trước. Đèn, lọ hoa, bài vị ở phía trong; kỷ chén, đĩa nhỏ ở phía ngoài. Bày ngược lại là đứng ngoài nhìn vô không thấy gì.
Chừa lối cắm nhang. Bày kín quá thì tới lúc thắp nhang phải với qua mâm quả, dễ đổ dễ cháy.
Đừng bày cao che mất di ảnh hoặc bài vị. Đây là chỗ hay hỏng nhất ngày Tết — mâm quả cao quá, cắm cành hoa dài quá, che mất phần chính.
Bàn thờ nhỏ, nhà chung cư
Bàn thờ treo hoặc bàn nhỏ thì đừng cố bày cho đủ như nhà rộng. Cách gọn:
- Một bình hoa nhỏ một bên, một đĩa quả bên kia. Bỏ bớt mâm bồng lớn.
- Bánh chưng, bánh tét để một cặp nhỏ, hoặc đặt xuống bàn kê phía dưới.
- Mâm cỗ thì bày trên bàn riêng kê trước bàn thờ, cúng xong dọn liền.
- Dùng đèn điện thay đèn dầu cho an toàn, nhất là căn hộ kín gió.
Bàn thờ nhỏ mà bày gọn vẫn đẹp hơn bàn thờ lớn bày chất đống.
Nhà có ba bàn thờ
Nhà nào có đủ ba thì mỗi bàn một kiểu:
- Bàn Phật — đặt trên cao nhất. Bày hoa, quả, nước sạch, đèn. Không đặt đồ mặn, không rượu bia, không vàng mã lên tầng này.
- Bàn gia tiên — bày đầy đủ như trên, chay mặn tuỳ nhà.
- Bàn Thần Tài — đặt sát đất, bày nhỏ gọn: hoa, đĩa quả, bánh. Bài riêng về bàn Thần Tài dịp Tết ở đây.
Nhà thờ mấy bát hương thì mỗi miền một kiểu — chúng tôi nói riêng ở bài này.
Đèn nhang mấy ngày Tết
Nhiều nhà giữ nhang khói liên tục từ lúc rước ông bà tới ngày đưa. Muốn vậy thì dùng nhang khoanh hoặc nhang cây dài, đặt trên đĩa đàng hoàng.
Mấy điều nên nhớ, vì Tết là dịp nhà nào cũng nhang đèn cả ngày:
- Nhang khoanh phải để trên đĩa, đừng đặt thẳng lên mặt gỗ.
- Đèn dầu có chụp, đặt xa rèm, xa giấy, xa cành hoa khô.
- Đi chơi vắng nhà thì tắt đèn dầu, đừng để cháy một mình.
- Bàn thờ có nhiều đồ giấy, hoa khô, vàng mã — mấy thứ đó bén rất nhanh.
Sau Tết
Tới ngày hoá vàng đưa ông bà thì hạ mâm cỗ, hạ bánh, dọn lại bàn thờ về như ngày thường — xem cách làm ở đây.
Trước Tết thì có hai việc nên làm sớm: lau dọn bàn thờ (cách làm) và thay mấy món đã cũ (nên thay món nào). Làm sớm được ngày nào hay ngày đó, cận Tết là hết mẫu.
Bài viết bởi Nhà Quang Vinh