Gần tới 12 giờ đêm 30, ngoài đường đã lác đác tiếng pháo hoa. Trong nhà, người lớn bưng cái bàn nhỏ ra sân, bày mâm cúng ngoài trời.
Cúng giao thừa có hai mâm: một ngoài trời, một trong nhà. Nhiều người lúng túng đúng chỗ này — cúng cái nào trước, bày gì, ở chung cư thì đặt đâu.
Lễ giao thừa là lễ gì
Còn gọi là lễ Trừ tịch, nghĩa là trừ điều cũ, đón điều mới. Làm đúng lúc chuyển từ năm cũ sang năm mới.
Hai mâm mang hai ý khác nhau:
- Ngoài trời — tiễn vị quan coi sóc năm cũ và đón vị coi sóc năm mới. Theo quan niệm xưa, việc bàn giao diễn ra vội, các ngài đi nhanh không kịp vào nhà, nên mới cúng ngoài trời.
- Trong nhà — cúng gia tiên và thần linh trong nhà, mời các cụ đón năm mới cùng con cháu.
Cúng cái nào trước
Ngoài trời trước, trong nhà sau. Tiễn đón các quan xong rồi mới thong thả vào mời gia tiên.
Về giờ: lễ làm vào đúng thời khắc giao thừa, 0 giờ. Nhà nào không kịp đúng phút thì cúng ngay sau đó, không sao. Cũng có nhà bày mâm sẵn từ trước 12 giờ rồi chỉ chờ tới giờ là thắp nhang.
Mâm ngoài trời
Thường có:
- Hương, hoa tươi, đèn hoặc nến, trầu cau, rượu, trà, nước
- Gạo và muối (mỗi thứ một đĩa nhỏ)
- Mâm ngũ quả
- Bánh chưng hoặc bánh tét
- Xôi — nhiều nhà chọn xôi gấc cho đỏ
- Gà trống luộc — thường là gà trống tơ, có nhà để ngậm một bông hồng đỏ ở mỏ
- Vàng mã, mũ áo dâng các quan
Nhà nào muốn gọn nhẹ, cúng chay cũng được — hoa quả, xôi chè, trà nước.
Bàn kê ngoài sân hoặc trước cửa, quay ra ngoài. Đầu gà thường để hướng ra phía cửa.
Ở chung cư thì cúng ở đâu
Câu này giờ nhiều người hỏi hơn cả.
Cách nhiều nhà làm: bày mâm nhỏ ngoài ban công hoặc ngay trước cửa căn hộ, quay ra ngoài. Mâm gọn thôi, không cần đủ như nhà đất.
Mấy chuyện nên nhớ ở chung cư:
- Hỏi ban quản lý trước về chỗ hoá vàng. Nhiều toà có khu riêng, và phần lớn cấm đốt ở ban công — vừa dễ cháy vừa phiền hàng xóm.
- Ban công có gió mạnh thì che chắn nến, đèn dầu cho kỹ.
- Đừng để nhang cháy sát rèm, sát đồ nhựa.
Mâm trong nhà
Cúng ngoài trời xong thì vào nhà thắp nhang lên bàn thờ gia tiên.
Mâm trong nhà là cỗ mặn hoặc chay tuỳ nhà, thường bày phần ngon nhất của bữa cuối năm: bánh chưng hay bánh tét, giò chả, gà luộc, xôi, mâm ngũ quả, hoa tươi, trà rượu.
Nhà có bàn thờ Phật thì tầng đó để chay và nước sạch, không đặt đồ mặn hay rượu bia lên.
Văn khấn
Hai bài khấn — một cho mâm ngoài trời, một cho mâm trong nhà — chúng tôi chép sẵn trong bài Cúng Tết trọn mùa, phần "Giao thừa".
Bài ngoài trời có chỗ để trống điền tên vị quan coi sóc năm cũ và năm mới. Danh sách theo mười hai con giáp cũng có sẵn trong bài đó. Các sách chép tên hơi khác nhau đôi chỗ, nên bạn chọn một bản rồi giữ cho nhất quán, không cần băn khoăn bản nào mới đúng.
Không dùng bài khấn thì khấn bằng lời của mình cũng được.
Mấy chuyện an toàn hay bị bỏ qua
Đêm giao thừa là đêm dễ xảy ra chuyện nhất trong năm, vì nhà nào cũng nhang đèn cùng lúc rồi đi ngủ:
- Hoá vàng trong thùng kim loại, đứng trông tới khi tàn hẳn, dội chút nước rồi mới vào.
- Nhang khoanh để trên đĩa, đặt xa rèm, xa giấy, xa bình xịt.
- Đèn dầu có chụp; muốn yên tâm hơn thì dùng đèn điện.
- Trước khi đi ngủ, ngó lại bàn thờ một lượt.
Sáng mùng 1
Sáng ra thắp nhang, thay nước, rồi cả nhà chúc Tết nhau. Mấy ngày Tết thì mỗi ngày một tuần nhang, cơm cúng tuỳ nhà — có nhà cúng cơm đủ ba ngày, có nhà chỉ cúng bánh trái.
Tới ngày đưa ông bà thì làm lễ hoá vàng — mùng mấy và làm sao, chúng tôi nói ở đây.
Bài viết bởi Nhà Quang Vinh