Lau dọn bàn thờ cuối năm xong, cầm từng món lên nhìn kỹ mới thấy: cái kỷ chén mẻ miệng, lọ hoa nứt chân, khăn trải sờn hết một góc, đèn dầu hỏng bấc từ hồi nào.
Tết là dịp nhiều nhà thay đồ thờ. Bài này nói cho gọn: nên thay món nào, món nào cân nhắc, mua sao cho khỏi hớ, và đồ cũ để đâu.
Món nào thay được thoải mái
Mấy món này hỏng thì thay, không phải nghĩ ngợi gì:
- Khăn trải bàn thờ — sờn, ố, cháy lỗ nhang.
- Kỷ chén, ly nước — mẻ miệng, ố vàng chà không ra.
- Lọ hoa — nứt, mẻ chân.
- Mâm bồng, đĩa đựng trái cây — xước nhiều, mẻ vành.
- Đèn dầu, chân nến — hỏng bấc, gãy, xỉn không đánh lại được.
- Đĩa đựng nhang khoanh.
Mấy món này là đồ dùng. Cũ thì thay, như thay cái ly cái chén trong nhà.
Món nào nên tính kỹ hơn
Bát hương — nhiều nhà giữ nguyên năm này qua năm khác, chỉ lau và tỉa chân nhang. Nếu bát hương còn lành lặn thì cứ để vậy. Chuyện thay bát hương mỗi nhà mỗi ý, có nhà hỏi thầy, có nhà hỏi người lớn trong họ — không phải việc quyết vội trong lúc dọn dẹp.
Tượng thờ — nguyên tắc là sửa trước, thay sau. Mẻ nhỏ ở gờ, ở đế, ở phía sau, đứng ngoài nhìn vô không thấy thì cứ thờ tiếp. Sứt mảnh còn giữ được mảnh thì gắn lại. Sửa xong nhìn vẫn chỏi mới tính thỉnh pho mới.
Còn chuyện hỏng một ông có phải thay cả cặp không, chúng tôi trả lời riêng ở đây.
Tủ thờ — món lớn nhất, cũng đắt nhất. Nếu tính thay thì đừng để tới tháng Chạp mới đi coi: hàng cỡ này thường phải đặt, giao mất mấy ngày, cận Tết là xe cộ chậm.
Không cần thay đủ bộ một lượt
Đi mua hay nghe câu "thay thì thay cả bộ cho đồng bộ".
Bán bao nhiêu năm nay, chúng tôi chưa thấy ai bắt phải thay hết một lượt. Nhiều nhà thay dần từng món qua mấy năm, bàn thờ vẫn coi được.
Chỉ có một chỗ nên biết trước để khỏi tiếc: đồ sứ mỗi mẻ nung ra một sắc men hơi khác nhau. Mua lẻ một cái kỷ chén để ghép vào bộ cũ thì thường không trùng màu tuyệt đối. Món nào đứng cạnh nhau và dễ so sánh — như đôi chân nến, bộ kỷ chén — thì mua cùng lúc sẽ đều hơn.
Còn món đứng riêng một chỗ, như lọ hoa hay mâm bồng, thì mua lẻ không thành vấn đề.
Đo trước khi mua
Đây là chỗ khách hay hớ nhất, và cũng là chỗ chúng tôi phải đổi hàng nhiều nhất.
Trước khi đi mua, đo bằng thước dây, đừng ướm bằng gang tay:
- Lòng tủ hoặc lòng khám: ngang × sâu × cao. Nhất là chiều cao lọt lòng — món cao hơn là không đưa vào được.
- Chiều rộng mặt bàn thờ còn trống sau khi đã có bát hương và đôi đèn.
- Chiều cao trần tới mặt bàn nếu bàn thờ treo.
- Chụp một tấm hình bàn thờ đang bày, chụp thẳng và chụp nghiêng.
Cầm mấy con số đó với tấm hình đi mua thì người bán chọn cho bạn nhanh hơn nhiều, và hiếm khi phải đổi.
Riêng tượng thì đo chiều cao từ đế lên đỉnh đầu của pho đang thờ. Tượng thờ hay tính theo inch, chênh nhau một cỡ là đặt cạnh nhau thấy ngay.
Mua sớm hơn bạn nghĩ
Tháng Chạp là mùa cao điểm của nghề này. Nói thật cho bạn dễ tính:
- Từ khoảng rằm tháng Chạp trở đi, mẫu bắt đầu hết dần. Món bán chạy thường hết trước, mà hàng sứ không phải muốn có thêm là có ngay.
- Giao hàng cận Tết chậm và đắt hơn, nhất là món cồng kềnh như tủ thờ, tượng lớn.
- Đi coi sớm thì còn kịp đổi nếu mua về không vừa.
Định thay gì thì tính từ đầu tháng Chạp, mua trước hai mươi tháng Chạp là thong thả nhất.
Đồ mới mua về
- Lau qua rồi hẵng bày. Đồ sứ mới thường còn bụi lò, bụi kho.
- Lau khô hẳn, đừng bày lúc còn ẩm.
- Đồ đồng mới có khi còn lớp dầu chống xỉn, lau bằng khăn khô là ra.
Không cần nghi lễ gì phức tạp. Nhiều nhà bày xong thì thắp nén nhang thưa một câu là được.
Đồ cũ để đâu
Tuỳ món:
Đồ dùng thường — kỷ chén, lọ hoa, mâm bồng, khăn trải. Còn dùng được thì cho người cần, hoặc để dành làm đồ dự phòng. Vỡ thì gói kỹ mảnh rồi bỏ như đồ vỡ trong nhà. Mấy món này không có gì phải nặng nề.
Bát hương, tượng thờ, bài vị — mấy món gắn trực tiếp với việc thờ tự thì nhiều nhà muốn xử lý cho phải phép. Làm theo thứ tự này thì ổn:
- Gọi hỏi chùa trước khi mang tới. Có chùa nhận, có chùa không, mỗi nơi một quy định. Hỏi trước cho chắc, đừng mang tới rồi để lại ngoài cổng.
- Chùa không nhận thì hỏi nơi làm tượng hoặc tiệm đồ thờ. Chỗ làm biết đường xử lý theo chất liệu.
- Không đâu nhận thì tự thu xếp cho sạch sẽ, kín đáo. Gói kỹ rồi bỏ đúng chỗ.
Hai điều nên tránh: đừng bỏ ra gốc cây, kẹt đá hay thả xuống sông — tượng bây giờ là sứ, là lưu ly, nằm đó rất lâu, vừa mất tôn kính vừa khó coi cho người đi đường. Và gói kỹ mảnh vỡ trước khi mang đi, mảnh sứ với lưu ly sắc như dao.
Tóm lại
- Đồ dùng cũ thì thay thoải mái; bát hương và tượng thì tính kỹ hơn.
- Chưa thấy ai bắt phải thay hết một lượt — thay dần cũng được.
- Món đứng cạnh nhau thì mua cùng lúc cho đều men.
- Đo bằng thước dây, chụp hình bàn thờ rồi hẵng đi mua.
- Mua trước hai mươi tháng Chạp.
- Đồ cũ: gọi hỏi trước, đừng bỏ ngoài đường.
Dọn dẹp trước khi thay thì xem bài này; bày lại cho cân sau khi thay thì xem bài này.
Bài viết bởi Nhà Quang Vinh