Cúng ông Táo 23 tháng Chạp

Đi ngang chợ tháng Chạp, thấy người ta bày cá chép giấy với mấy bộ mũ áo đỏ rực một góc là biết sắp tới ngày đưa ông Táo.

Ngày 23 tháng Chạp, nhà nào cũng làm một mâm nhỏ tiễn ông Táo về trời. Bài này nói cho gọn: cúng lúc nào, mua những gì, cúng ở đâu, và thả cá sao cho đúng.

Ông Táo là ai

Ông Táo là vị thần coi sóc bếp núc, theo quan niệm xưa thì ghi lại chuyện hay dở trong nhà suốt cả năm. Tới 23 tháng Chạp, các ngài về trời tâu lại với Ngọc Hoàng.

Sự tích quen thuộc ở mình là chuyện "hai ông một bà". Vì vậy bộ mũ áo cúng cũng có ba bộ, chứ không phải một — người bán ngoài chợ thường bán sẵn theo bộ ba.

Cúng lúc nào

Nhiều nhà quen cúng trước 12 giờ trưa ngày 23, nghĩ để các ngài kịp lên trời.

Cũng có ý kiến cho rằng cúng trong ngày 23 là được, không cần cứng nhắc giờ giấc. Nhà nào đi làm cả ngày thì cúng sáng sớm trước khi đi, hoặc cúng tối về, đều có người làm vậy.

Có nhà cúng sớm từ 21, 22 tháng Chạp vì bận việc hoặc về quê. Chuyện này cũng thường.

Cúng ở đâu

Hai cách, đều có nhà làm:

• Cúng ngay bàn thờ gia tiên — cách phổ biến với nhà không có ban thờ riêng dưới bếp.
• Cúng dưới bếp — vì các ngài vốn là thần bếp.

Nếu cúng dưới bếp thì kê một cái bàn nhỏ hoặc cái mâm cho sạch sẽ, đừng đặt thẳng xuống nền.

Mâm lễ thường có gì

Phần cơ bản:

• Hương, hoa tươi, trầu cau, trà rượu, nước.
• Đồ giấy để tiễn Táo — chỗ này mỗi miền một kiểu, xem mục ngay dưới. Trong Nam quen bộ "cò bay – ngựa chạy"; ngoài Bắc quen bộ mũ áo Táo quân (hai mũ ông có cánh chuồn, một mũ bà không có) kèm cá chép.
• Mâm cỗ tuỳ nhà: mặn thì gà luộc hoặc thịt luộc, xôi, giò, canh, rau xào, nem; chay thì xôi chè, hoa quả. Nhà bận thì một đĩa xôi với nải chuối cũng đã là có lễ.



Mỗi miền một kiểu

Đây là chỗ khác nhau rõ nhất, nên nếu bạn thấy nhà bên cạnh làm không giống nhà mình thì cũng đừng lạ:

• Trong Nam, nhiều nhà đốt bộ giấy "cò bay – ngựa chạy" (in hình ngựa phi, cò sải cánh) để đưa Táo về trời, kèm đĩa kẹo thèo lèo mè đen đậu phộng — ý là Táo ăn ngọt thì tâu lời ngọt. Cá chép phần nhiều là cá giấy, cũng có nhà cúng cá sống.
• Ngoài Bắc, nhiều nhà chuộng cá chép sống, cúng xong đem thả phóng sinh, kèm bộ mũ áo giấy để hoá.
• Dải miền Trung thường dâng ngựa giấy có yên cương đầy đủ để Táo cưỡi về chầu trời.

Cách nào cũng là tấm lòng tiễn ông Táo sau một năm coi sóc bếp núc.

Thả cá sao cho phải

Nếu nhà bạn cúng cá sống, sau khi hương tàn thì mang cá ra sông hồ nước sạch.

Mấy điều nên nhớ:

• Nghiêng tay cho cá tự bơi ra, đừng dốc ngược hay ném từ trên cầu xuống.
• Đừng thả cả túi ni-lông xuống nước. Cầm túi về bỏ đúng chỗ.
• Chọn chỗ nước sạch, nước chảy. Ao tù hay cống thì cá cũng không sống nổi.
• Đừng thả cá vào chỗ đang có người chích điện hay chăng lưới ngay đó.

Thả cá có ý thức thì vừa giữ được cái hay của tục này, vừa sạch cho dòng nước.

Hoá vàng mã

Đợi hương tàn rồi mới hoá. Mấy chuyện an toàn hay bị bỏ qua:

• Hoá trong thùng hoặc chậu kim loại, đừng đốt ngay dưới mái tôn, gần rèm, gần xe máy.
• Đứng lại trông cho tới khi tàn hẳn, rồi dội chút nước.
• Chung cư thì xuống đúng chỗ ban quản lý bố trí, đừng hoá ở ban công hay hành lang.

Văn khấn

Bài khấn tiễn ông Táo ngày 23 tháng Chạp, chúng tôi chép sẵn trong bài Cúng Tết trọn mùa — mở phần "Tiễn ông Táo về trời" là thấy.

Không có bài khấn trong tay thì thắp nhang khấn bằng lời của mình cũng được: xưng tên, xưng chỗ ở, thưa hôm nay 23 tháng Chạp, cảm ơn các ngài một năm coi sóc, mong sang năm nhà cửa yên ổn.

Cúng xong thì làm gì tiếp

Tiễn ông Táo xong là bước vào đoạn lo Tết thật sự. Nhiều nhà lấy luôn mấy ngày sau đó để lau dọn bàn thờ cuối năm — chuyện này chúng tôi nói riêng ở đây — rồi mới tính tới tất niên, giao thừa.

Cả mùa Tết theo thứ tự trước sau thì xem trong bài này.